ΑΦΟΥΓΚΡΑΖΟΜΑΙ ΤΙΣ ΗΧΟΚΥΜΑΤΟΜΟΡΦΕΣ - ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΑΙ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ

του Κωνσταντίνου Κακαβελάκη

(Βυζαντινό μουσείο - Εκδηλώσεις Άκτιστου - 09.09.2008 - Αναφορά στην κοινή δράση με την ομάδα Reconstruction)

Αγαπητοί φίλοι καλησπέρα,
Θα ήθελα απο μέρους μου να συγχαρώ απο βάθους καρδιάς την κοινότητα ανοικοδόμησης που έλαβε μια τόσο σημαντική πρωτοβουλία να προβάλλει σε ένα ευρύτερο κοινό μέσω καλλιτεχνικών δράσεων ένα πρόβλημα για το οποίο στην πόλη μας όλοι έχουμε γνώση, αλλά όλοι σωπαίνουμε σηκώνοντας στην ουσία τα χέρια μας ψηλά, παραιτούμενοι ουσιαστικά από κάθε είδους εμβάθυνση προς αυτό. Ποιος είναι αυτός που σήμερα θα μπορούσε να αμφισβητήσει την πολυμορφία και κυριαρχία των ηχητικών τοπίων γύρω μας. Οι οργανισμοί μας βρίσκονται μέσα σε μεταβαλλόμενα και παλλόμενα ηχοτοπία τα οποία συνεργούν με περιβαλλοντικές αλλαγές και μεταμορφώσεις. Τα ίδια μας τα σώματα δονούνται μαζί με αυτά και κατ' ακολουθίαν θερμαίνονται σε σχέση με το μέγεθος και την ποιότητα της διάδρασής τους με τον αδιόρατο κόσμο των ηχητικών και άλλων κυματομορφών μέσα σε αυτά ηχοκυματοτοπία.

Η ανθρώπινη συνείδηση, ο νους μας πολλές φορές αδυνατεί ή αργεί να κατανοήσει την επίδραση των διάφορων τύπων κυμάτων ή την ανασύνθεση τους μέσα στο φυσικό περιβάλλον, το μετασχηματισμό της ενέργειάς τους και τις επενέργειές τους.

Για τον ίδιο τον άνθρωπο, είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσει ή να κατατάξει τους διάφορους τύπους θορύβου όπως για παράδειγμα τον περιβαλλοντικό, τον λευκό ή ροζ θόρυβο, τον σταθερό, τον μεταβλητό, τον κυμαινόμενο, τον τυχαίο, τον θόρυβο υποβάθρου ή τον θορύβο βάθους, και την ψυχοακουστική επίδραση της ανθρώπινης ομιλίας όταν αυτή ενισχύεται και υπερπολλαπλασιάζεται μέσω των ηλεκτρονικών μαζικών μέσων διάδοσης. Κλινικές έρευνες και μελέτες έχουν αποδείξει σήμερα τις ψυχολογικές επιδράσεις και κατ' επέκτασιν παθολογικές επιπτώσεις των ηχητικών μορφωμάτων. Προλαβαίνει ο σημερινός άνθρωπος να επιτύχει μια φυσιολογική νευροανάδραση; Tο ανθρώπινο σώμα βρίσκεται αναπόφευκτα κάτω απο την κυριαρχία της κινητικότητας των δονητικών πεδίων των ήχων.

[Το διεθνές κίνημα της ακουστικής οικολογία Worls Forum for Acoustic Ecology του οποίου ηγείται ο καναδός συνθέτης και ερευνητής Murray Schafer και διευθύνει ο Nigle Frayne έχει συμβάλλει καθοριστικά στην συνειδητοποίηση αυτού του προβλήματος. (Το 2007 πραγματοποιήθηκε κάτω απο την εποπτεία του M.S το πρώτο συνέδριο ακουστικής οικολογίας στην Ελλάδα σε συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και τον Δήμο Κέρκυρας.)]

Ο άνθρωπος όπως αναφέρει ο Αντρέ Μετρώ, μπορεί να συνειδητοποιήσει μέσω των αισθήσεων του κάποιες συγκεκριμενοποιήσεις ως γενικότερο αποτέλεσμα των κρυσταλλοποιήσεων διάφορων ηχομορφών που διαμορφώνονται αργά στην αντίληψη. Πρόκειται όμως για φαινόμενα υποβάθρου τα οποία ο εγκέφαλος προοδευτικά αρχίζει να τα ξεχωρίζει και προσπαθεί να τα επισημάνει και να τα ορίσει μέσω της γλώσσας.

Έτσι δημιουργείται απο τον άνθρωπο η πρώτη προσπάθεια αντικειμενικής εμπραγμάτωσης των εμπειριών αυτών της αντίληψης μέσα απο μια αισθητική αναπαραστατική γλωσσική μορφοποίηση. Λόγω του ότι όμως τα στοιχεία και οι σχηματοποιήσεις αυτών των τύπων κυμάτων είναι πολυποίκιλα και πολύμορφα ο άνθρωπος δεν μπορεί συγκεκριμενοποιήσει με απόλυτο τρόπο την ταυτοποίησή τους αλλά προχωρά σε μια ανοιχτή σκηνοθεσία της αναπαράστασής τους, η οποία υποδηλώνει αυτή την αδυναμία των ατελών ανθρώπινων αισθήσεων να συλλάβουν σε πληρότητα την πολυδιάστατη διαμόρφωση των τύπων των ηχητικών κυματομορφών.

Έτσι η περιγραφή πολλών ηχητικών φαινομένων παραμένει ακατανόμαστη και το πεδίο των ανθρώπινων αισθήσεων παραμένει ένας χαλαρός κρίκος που συνδέει τον άνθρωπο άμεσα με την πολλαπλότητα του ηχητικού κόσμου γύρω μας χωρίς ο νους να είναι σε θέση να ορίσει άμεσα την σημασία του. Η σημείωση πολλών διανοουμένων ότι ο κόσμος κατανοείται μέσα απο την ακοή και όχι την ανάγνωση ή την οπτική παράσταση παραμένει μια σημαντική ερευνητική παράμετρος δυστυχώς ακόμα αναξιοποίητη στο βάθος της, αλλά πάντα πολύ επίκαιρη.

Η προσπάθεια συνειδητοποίησης λοιπόν φαινομένων που με μεγάλη δυσκολία ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται είναι μεγάλης σημασίας και κυρίως στην βελτίωση της ποιότητας της ζωής και της υγείας του. Σε αυτό που θα πρέπει να δώσουμε περισσότερο προσοχή εμβαθύνοντας στον πυρήνα της ανθρώπινης πρόσληψης είναι στη ψυχοακουστική που αναλύει σε βάθος την ακουσματική εμπειρία.

Η ψυχοακουστική συνδέεται στενά με τον άνθρωπο που παρατήρησε πρώτος και τεκμηρίωσε με επιστημονικό τρόπο τις ευεργετικές επιδράσεις των ήχων της μουσικής του Μότσαρτ για την καλύτερη ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου, τον Αλφρέντ Τοματίς.

Ο επιστημονικός αυτός τομέας έχει καταφέρει να εντοπίσει πολλές απο τις αντικειμενικές συνθήκες που ευνοούν ή μπορούν να βλάψουν τον άνθρωπο. Σήμερα το κύριο πρόβλημα που μας απασχολεί στην ασφυκτική δόμηση ιδιαίτερα στο κέντρο των Αθηνών αλλά και με το φαινόμενο του υπερπληθυσμού είναι η ποιοτική συμβίωση σε ένα ανεξέλεγκτο πλέον ηχητικό περιβάλλον.

1. Πώς θα μπορέσουν οι συμπολίτες μας να ενημερωθούν καλύτερα για τις ηχητικές ποιότητες και πώς θα γίνει δυνατόν να τις διακρίνουν εντοπίζοντας το πρόβλημα στην καθημερινότητα με ένα τρόπο που να τους προτρέπει με διακριτικότητα προς μια διόρθωση;

2. Πώς θα μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε προς όφελός μας τις κατακτήσεις από την ψυχοακουστική έρευνα για να ερμηνεύσουμε πολλές απο τις αντιδράσεις μας στα σύγχρονα ηχητικά περιβάλλοντα;
Μια σημαντική διάκριση π.χ είναι η διαφορά μεταξύ μιας ψυχολογικής και νευρολογικής πρόσληψης των ήχων. (Οι ελαφρώς αποσυντονισμένοι τόνοι μπορούν παραδείγματος χάριν να αναγκάσουν τα κύματα του ανθρώπινου εγκεφάλου να επιταχυνθούν ή να επιβραδυνθούν. Να φέρουν τον άνθρωπο σε υπερδιέγερση ή αντίθετα σε νάρκωση.)

3. Είναι δυνατόν άραγε να χρησιμοποιηθούν αφηρημένοι ήχοι ως σημάδια για να προειδοποιήσουν ή να κατευθύνουν την προσοχή των πολιτών για την κατανόηση διάφορων μεταβλητών και να χαρτογραφηθούν μέσα στα πραγματικά στοιχεία ως ηχητικές επιδείξεις. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι αυτό είναι εφικτό.

Για να μην μακρηγορώ. Προτείνεται άμεσα μέσα από αυτή την πρώτη ευκαιρία συνάντησης διαφορετικών φορέων και ενδιαφερομένων να ενισχυθούν χρήσιμες καλλιτεχνικές και επιστημονικές δράσεις κύρους οι οποίες θα εμβαθύνουν σε αυτό το πρόβλημα και θα το προβάλλουν. Προτείνεται επίσης η εσπευσμένη πρόβλεψη και χαρακτηρισμός των ακουστικών φαινομένων και τοπίων στις επιβαρυμένες περιοχές των Αθηνών, με αφετηρία τα Εξάρχεια. Επίσης πολύ σημαντικός είναι ο τρόπος που θα προβληθεί αυτό το πρόβλημα μέσα σε ένα μουσικό έργο τέχνης, μια επιστημονική θεώρηση εξομοιωτικής πρόβλεψης ακουστικών φαινομένων, μια ηλεκτρονική διαδικτυακή χαρτογραφική εικονική αναπαράσταση, ή μια εικαστική εγκατάσταση ή μια αρχιτεκτονική μελέτη. Το ζήτημα αυτό δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους. Πολλοί σοβαροί καλλιτέχνες πριν και μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο είχαν ασχοληθεί με το θέμα της αισθητικής ενσωμάτωσης ή άλλων περιβαλλοντικών ήχων μηχανικών θορύβων μέσα σε μουσικά έργα τέχνης προσπαθώντας να προβάλλουν τους κινδύνους που ενυπάρχουν στην σύγχρονη, και οφειλόμενη κυρίως στον άνθρωπο, ραγδαία περιβαλλοντική μεταμόρφωση. Με την ψυχολογική διάσταση, όμως, την αξία και σημασία της σιωπής στην θορυβώδη εποχή μας, είχε ασχοληθεί ιδιαίτερα ο Luigi Nono.

Ένα μικρό απόσπασμα έργου του θα ακούσουμε αμέσως τώρα..
Σας ευχαριστώ για την υπομονή σας.

Κ. Δ. Κακαβελάκης

photo-Athenssoundscape
©Copyright Konstantinos D.Kakavelakis -2008