t-ήχος*: πειραματικό μοντέλο ηχητικά ορατής πόλης που σχεδιάζεται συμμετοχικά
2008, διερεύνηση αστικών ηχοτοπίων
Αι ΑθήναιΑς φανταστούμε για λίγο ότι η Αθήνα στην πραγματικότητα είναι όχι μια αλλά πέντε πόλεις που αλληλοεπικαλύπτονται, πέντε Αθήνες αιωρούμενες σε διαφορετική διάσταση η καθεμία. Η πρώτη είναι το σύνολο των εικόνων που αποτελούν την Αθήνα όπως την ξέρουμε, η δεύτερη το σύνολο των ήχων, η τρίτη το σύνολο των οσμών κ.ο.κ. Ας πούμε επίσης ότι εμείς ως κάτοικοι ή επισκέπτες της έχουμε τη δυνατότητα να τις βιώσουμε όλες ταυτόχρονα και να δημιουργήσουμε μια ενιαία αντίληψή τους σαν να ήταν μία πόλη. Ανά πάσα στιγμή μπορούμε να συλλάβουμε και ένα εντελώς διαφορετικό μείγμα, ανάλογα με τις αισθήσεις στις οποίες εστιάζουμε την προσοχή μας. Κάποιες απ’ τις Αθήνες τις γνωρίζουμε καλά, άλλες πάλι όχι. Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν γρήγορα και εύκολα να σχεδιάσουν έναν πρόχειρο χάρτη, μέρος της πρώτης Αθήνας, αυτής των εικόνων. Πόσο καλά όμως μπορεί κανείς να σχεδιάσει ένα χάρτη της Αθήνας των ήχων;
Ο θόρυβος της συνύπαρξης
Ο θόρυβος δεν υπάρχει έξω από τον ίδιο τον άνθρωπο και τις λειτουργίες του. Όσο πιο πολλοί άνθρωποι συζούν σε ένα μέρος τόσο πιο πολύς θόρυβος παράγεται, τόσο πιο πολύ ανεβαίνει η ένταση του ήχου, η ένταση αυτής της ζωτικής όχι μόνο εκδήλωσης αλλά και δήλωσης του υπάρχειν και του συνυπάρχειν. Μια τέτοια κατάσταση είναι επιρρεπής σε όλων των ειδών τις ισορροπίες και ανισορροπίες: κάποιος αναζητά την ουτοπία της ησυχίας μα συχνά γίνεται παθητικός δέκτης και αδιαφορεί για τη ηχητική ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος στο οποίο ζει, κάποιος δεν μπορεί να κυκλοφορήσει μόνος του στο δρόμο χωρίς να φορέσει τα ακουστικά του και να ακούσει μουσική, κάποιος έχει τη συνήθεια να βάζει στη διαπασών τη μουσική στο ραδιόφωνο του αυτοκινήτου και να κυκλοφορεί με τα τζάμια κατεβασμένα, ένας άλλος νιώθει ζωντανός μόνο όταν πάει σε μια περιοχή διασκέδασης με έντονη φασαρία, κάποιος, εν τέλει, σταματά να ακούει και αγνοεί όσο μπορεί αυτή τη μια απ’ τις πέντε Αθήνες.
Άλλοτε κανείς νιώθει ότι συμμετέχει στην πόλη παίρνοντας μέρος στην κοινόχρηστη σιωπή, κι άλλοτε νιώθει ακριβώς το ίδιο παίρνοντας μέρος στην κοινόχρηστη φασαρία.
Είναι σαφές ότι όλα αυτά δεν έχουν να κάνουν μόνο με την ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία του καθενός αλλά αντανακλούν κοινωνικές και πολιτισμικές δομές. Για παράδειγμα αν κανείς αναλογιστεί ότι τα προάστια των οικονομικά εύρωστων τάξεων (π.χ. Φιλοθέη, Ψυχικό, Κηφισιά) έχουν μετατραπεί κατά κύριο λόγο σε «υπνουπόλεις», όπου «βασιλεύει» η ησυχία, μπορεί να συσχετίσει την κοινωνική έννοια της ευζωίας με την απώλεια του ήχου (αλλά και της κίνησης). Από την άλλη πλευρά χώροι υψηλής κατανάλωσης είναι συνήθως και χώροι υψηλού θορύβου.
Πειραματικά μοντέλα ηχητικά ορατής πόλης
Στο πλαίσιο των παραπάνω προβληματισμών, η Κοινότητα Ανοικοδόμησης θα διερευνήσει ηχοτοπία αστικών περιοχών ή υποπεριοχών (γειτονιών) της Αθήνας και θα προβεί σε μια σειρά δράσεων (δείτε αναλυτικά την περιγραφή των δράσεων στο σχετικό κείμενο: www.reconstruction.gr) στοχεύοντας στην αποτύπωση ηχητικών δομών και φυσικά στην περισσότερο ή λιγότερο ρητή σύνδεσή τους με τις κοινωνικές σχέσεις που αντανακλούν και τις πολιτισμικές λογικές που τις διαπνέουν.
Επίσης μέσω της διερεύνησης αυτής των συστατικών του ηχητικού περιβάλλοντος της πόλης θα επιδιώξει την εμπλοκή των κατοίκων μέσω της εγρήγορσης και του συμμετοχικού σχεδιασμού παρεμβάσεων στον χειρισμό του κοινόχρηστου ήχου. Η καταγραφή ηχητικών περιβαλλόντων θα συνδυαστεί με την πραγματοποίηση δράσεων στο δημόσιο χώρο της πόλης κατά τη διάρκεια Απριλίου-Αυγούστου 2008.
Όλες αυτές οι ηχητικές σηματοδοτήσεις και ταυτόχρονα νοηματοδοτήσεις θα αποτυπωθούν σε έναν ψηφιακό διαδραστικό χάρτη της πόλης, ακολουθούμενες απ’ όλο το ακουστικό και οπτικό υλικό που θα συγκεντρωθεί από τις ηχητικές καταγραφές και τις δράσεις. Ο χάρτης αυτός θα παρουσιαστεί στο Εργαστήριο «t-ηχοποιίας» που θα πραγματοποιηθεί στις 9.9.2008 στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο στο πλαίσιο του Προγράμματος «Ά-κτιστο», που διοργανώνεται από το Β. &Χ. Μουσείο σε συνεργασία με την SARCHA/Αρχιτεκτονικοί Αγωγοί.
Δείτε αναλυτικά την πρόταση συμμετοχής στο πρόγραμμα Ά-κτιστο: http://www.reconstruction.gr/actions_dtls.php/53
Κοινότητα Ανοικοδόμησης