Ύμνος στον Άπολι... στους τόπους που ζουν οι ά-πολεις*...

Δίκτυο Νομαδική Αρχιτεκτονική

ά-πολεις: ο όρος χρησιμοποιείται για να δοθεί έμφαση στην προβληματική σχετικά με τα αποκομμένα περιβάλλοντα διαβίωσης στις πόλεις

Οι άπολεις αυξάνονται στη σύγχρονη μητρόπολη καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν σε καθεστώς αποεδαφοποίησης. Χωρίς χαρτιά, πρόσφυγες, μετανάστες, άνεργοι, άστεγοι, περιθωριακές ομάδες ζουν ως εξόριστοι στη μεταμοντέρνα μητρόπολη, στα κενά της. Τα αποκομμένα αυτά περιβάλλοντα είναι διάσπαρτα, μεταβαλλόμενα και ρευστά, καθώς τα παράγει η ίδια η πόλη και οι μετασχηματισμοί της. Κενοί χώροι όσον αφορά στο κράτος του δικαιώματος και γενικότερα στην ιδέα του ανήκειν. Στους τόπους αυτούς οι οποίοι λειτουργούν σαν καταφύγια μέσα στην πόλη, ακυρώνεται ο λόγος του αρχιτέκτονα και παράγεται ένας άλλος λόγος, αυτός της εφήμερης, ρευστής, σωματικής κατοίκησης. Κατά την κατοίκηση αυτή αναπτύσσονται χαρακτηριστικά κοινοτικής ζωής και οι τόποι αυτοί δημιουργούν ένα άλλο δίκτυο που απλώνεται από την καρδιά της πόλης ως τη μακρινή της περιφέρεια.

Ο αρχιτέκτονας και ο καλλιτέχνης συχνά παίρνουν τα χαρακτηριστικά του άπολι καθώς βρίσκονται εν κινήσει και συχνά εκτοπίζονται από τους θεσμούς, αμφισβητούμενοι από το κυρίαρχο κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό σύστημα. Ο διανοούμενος για να αναζητήσει αυτές τις νέες χωρικές συνθήκες της μητρόπολης, για να προσδιορίσει εκ νέου το χώρο και τον τόπο, εξορίζεται στις τοποθεσίες όπου κατοικούν οι άπολεις. Εκεί παράγονται νέες ταυτότητες και συγκατοικήσεις και η φυγή από την πόλη και το πολιτικό γίνεται μέσα στην καρδιά της. Το σημαντικό είναι ότι σ' αυτούς τους τόπους αναπτύσσονται νέες χωρικές, εφήμερες, διάσπαρτες σχέσεις. Με αφορμή αυτή την έκθεση, το έργο που δημιουργούμε βασίζεται στην περιπλάνηση και στη συνέχεια στην εφήμερη κατοίκησή μας-δράση σ' αυτούς τους τόπους. Επιλέγουμε κοινότητες με τις οποίες εμπλεκόμαστε και δρούμε ως καταλύτες. Το Κέντρο Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο στο Λαύριο (ένα πανοπτικό κτήριο το οποίο χωρικά εμπεριέχει τον εγκλεισμό), το παζάρι το οποίο αναπτύσσεται στην πρώην κορεάτικη αγορά και στους γύρω δρόμους, οι αυτονομημένες καταλήψεις του κέντρου, η περιοχή της Μενάνδρου και της Πλατείας Κουμουνδούρου, διάφορα διάσπαρτα καφενεία μεταναστών αλλά και χώροι που μαζεύονται οι queers της πόλης, είναι μερικοί απ' αυτούς τους τόπους που διερευνούμε με την άμεση εμπειρική μας δράση.

Στους τόπους αυτούς δημιουργούνται χώροι μετάφρασης. Η ανομία, η μετανάστευση, η διασπορά και η μετάλλαξη που συμβαίνει στους δεδομένους χώρους-τόπους, που συχνά χαρακτηρίζονται και από μια επικινδυνότητα, γίνεται το υλικό μας για την αποδόμηση του χάρτη της πόλης. Η επανατοποθέτηση των -από εμάς εκ νέου- αναπαριστώμενων χωρικών τοπίων σε ένα νέο ψυχογεωγραφικό χάρτη εμπεριέχει το χρόνο και το χώρο που έχουμε βιώσει. Κάνοντας μιαν αναγωγή σ' αυτή τη δράση και την εμπειρία, θα λέγαμε ότι έτσι γίνεται η χαρτογράφηση της δικής μας “Α-πόλεως Αθήνας”. Οι κατευθύνσεις, οι διαδρομές και τα κομβικά σημεία που καταγράφουμε γίνονται το μετα-επίπεδο και το νευρικό σύστημα της δράσης. Ο χάρτης γίνεται μια στρατηγική καταγραφής της εμπειρίας.

Αφηρημένα αναθηματικά γλυπτά εμπνευσμένα από την αρχαία θεότητα Αρτέμιδα, θεά της ετερότητας, φτιαγμένα για να τρώγονται, γίνονται το αντάλλαγμα εμπιστοσύνης μεταξύ ανθρώπων. Αυτό το αντικείμενο-αντάλλαγμα, σύμβολο φιλοξενίας, γίνεται ο λόγος της συνδιαλλαγής μας με τους ανθρώπους που "λιμνάζουν" για λίγο στα κομβικά σημεία-τόπους που επανατοποθετούμε πάνω στο χάρτη. Σε αντάλλαγμα του φαγώσιμου αναθηματικού γλυπτού που προσφέρουμε στα μέλη της εξορισμένης κοινότητας, εκείνοι μας προσφέρουν επιλεγμένα αντικείμενα. Ο ρόλος του ξένου εδώ είναι διφορούμενος καθώς ο άπολις-ξένος για το συγκεκριμένο χρόνο μετατρέπεται σε αυτόν που θα μας φιλοξενήσει εφήμερα.

Στην έκθεση εκτός από το χάρτη θα παρουσιαστούν τα αντικείμενα-δώρα καθώς και οι κενές χάρτινες φόρμες των φαγώσιμων αναθηματικών γλυπτών.

Το project είναι σε συνεχή εξέλιξη και μετασχηματισμό. Η εικαστική ματιά, η αρχιτεκτονική άποψη, η θεωρητική επιστασία και η εμπειρική κατάσταση, εδώ συνευρίσκονται.

Νομαδική Αρχιτεκτονική

Για το συγκεκριμένο project -δράσεις, έργα και κείμενα- συνεργάστηκαν οι Πέγκυ Ζάλη, Ελένη Τζιρτζιλάκη και Άννα Τσουλούφη-Λάγιου.
Το project παρουσιάζεται στην έκθεση "Άπολις" στην Ελληνοαμερικάνικη Ένωση από 4-22 Δεκεμβρίου σε επιμέλεια του εικαστικού Κωστή Βελώνη.

Φωτογραφία: από το project στο Γκαζοχώρι, καλοκαίρι 2006.